Ziarno, z którego wyrosło pokolenie pełne wartości
Historia harcerstwa w Trzebini rozpoczęła się w sierpniu 1924 roku. Do miasta przybył wtedy ks. Marian Luzar, pełniący funkcję wikariusza w parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła. Zafascynowany ideą skautingu, jeszcze w tym samym roku, z pomocą instruktorów, zorganizował cztery drużyny męskie, później trzy żeńskie i trzy zuchowe. Jego zaangażowanie i charyzma szybko rozbudziły lokalne środowisko – harcerstwo zaczęło się rozwijać również w okolicznych miejscowościach.
Ks. Luzar, zwany przez harcerzy „Czarnym Krukiem”, przez lata sam prowadził Drużynę im. Stefana Czarnieckiego,
a w 1925 roku został oficjalnym hufcowym Hufca Harcerzy. Rok później powstał także Hufiec Harcerek, którym kierowała druhna Julia Żywicka.
Gmina Trzebinia przekazała harcerzom „Dom Ludowy” przy ul. Kolejowej, który z czasem przemianowano na „Dom Harcerza”. To miejsce tętniło życiem – odbywały się tam odczyty, spektakle, zajęcia sportowe, a nawet funkcjonował uniwersytet ludowy z wykładowcami z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Czas próby – bohaterstwo i ofiara
Wybuch II wojny światowej przerwał dynamiczny rozwój harcerstwa. Ks. Luzar, będący kapelanem Wojska Polskiego, został zmobilizowany i zginął 13 września 1939 roku podczas nalotu bombowego w okolicach Równego. Zginął, pomagając rannym. Dziś jego symboliczny grób można odwiedzić na cmentarzu w Równem.
W czasie okupacji trzebińscy harcerze nie złożyli broni. Wielu z nich walczyło w konspiracji w strukturach Szarych Szeregów, m.in. bracia Andrzej "Morro" i Jan "Bonawentura" Romoccy, uczestnicy Powstania Warszawskiego. Zginęli w obronie wolności, podobnie jak wielu innych: w RAF-ie, w partyzantce, obozach koncentracyjnych czy podczas egzekucji.
Nowy początek i budowanie wspólnoty
Zaraz po zakończeniu wojny dawni harcerze zaczęli się organizować. W 1945 roku druh Jan Gawron zwołał pierwsze zebranie i rozpoczął odbudowę struktur. Początkowo jako podhufiec, trzebińskie środowisko harcerskie dynamicznie się rozwijało. Do 1960 roku działały dziesiątki drużyn harcerskich i zuchowych, organizowano kursy, kolonie, obozy i festyny.
W 1956 roku odbyła się pierwsza zbiórka nowo organizowanego hufca. Harcerze własnymi siłami zdobywali środki, organizując loterie, zabawy i sprzedaż zniczy. W latach 60. harcerze działali w podhufcu Trzebinia, ale od 1975 roku zyskali pełną samodzielność jako Hufiec ZHP Trzebinia.
Własny dom, własna baza, własna tożsamość
W 1975 roku, po reformie administracyjnej, utworzono samodzielny Hufiec ZHP Trzebinia. Harcerze przeprowadzili się do budynku przy ul. Kościuszki 53 – siedziby, która służy do dziś. W 1979 roku powstała harcerska baza obozowa
w Ubliku na Mazurach, gdzie organizowano dwutygodniowe turnusy przez kolejne lata.
W 1995 roku hufiec oficjalnie otrzymał imię swojego założyciela – ks. hm. Mariana Luzara „Czarnego Kruka” – oraz nowy sztandar. Od tego momentu rozpoczął się kolejny etap harcerskiego rozwoju.
Nowe czasy, ta sama misja – wychowywać przez służbę
W latach 1995–2020 Hufiec ZHP Trzebinia przeszedł transformację. W 1996 roku otwarto nową bazę obozową „Słoneczna Lilijka” w Wiciach nad Bałtykiem, gdzie co roku odbywa się Harcerska Akcja Letnia. Harcerze uczestniczyli w zlotach, rajdach, grach miejskich, a także organizowali własne wydarzenia – jak manewry „Wielka Inwazja” czy Inauguracja Roku Chorągwi Krakowskiej w Młoszowej w 2005 roku.
Instruktorzy i harcerze angażowali się też międzynarodowo – m.in. w zlocie w Chile, wymianie ze skautami z Danii czy Jugosławii. Wspierali też lokalne społeczności, dzieci i młodzież z niepełnosprawnościami oraz współorganizowali wydarzenia integracyjne.
Stulecie i przyszłość – razem tworzymy nowy rozdział
Dziś Hufiec ZHP Trzebinia działa na rzecz dzieci, młodzieży i społeczności lokalnej. Angażuje się w wydarzenia patriotyczne, działania edukacyjne, ekologiczne i integracyjne. Prowadzi zbiórki, biwaki, HAL, rajdy oraz służy pomocą potrzebującym – także w czasie pandemii i wojny w Ukrainie.
W 2024 roku hufiec obchodzi 100-lecie harcerstwa w Trzebini – to symboliczne zwieńczenie stulecia wartości wychowania młodego pokolenia w duchu braterstwa, służby i przyjaźni.
Działamy lokalnie – myślimy globalnie
Dziś Hufiec ZHP Trzebinia działa na terenie gmin Trzebinia i Chełmek. Skupia dziesiątki drużyn i gromad, setki dzieci
i młodzieży, a także instruktorów, seniorów i wolontariuszy. Współpracuje z placówkami oświatowymi, fundacjami, instytucjami kultury i władzami samorządowymi. Zajmuje się kształceniem kadry, prowadzeniem zajęć wychowawczych, służbą oraz promocją idei harcerskich w społeczeństwie.
To tutaj, w Trzebini, harcerstwo nieprzerwanie od 1924 roku pokazuje, że "przyrzeczenie harcerskie to nie tylko słowa – to sposób życia."
